10.2.
Екінші реттік түзу
сызықты жүйелердің фазалық траекториялары
Жүйенің сипаттама теңдеуі келесі түрде:
(10-7)
Осы сипаттама теңдеуінің түбірлерінің мәндеріне тәуелді, өтпелі процес және фазалық траекториялар сәйкесінше түрге ие болады. Бұл жағдайда өтпелі процестің және оған сәйкес фазалық траекториялардың бінеше түрі орын алады. Осы жағдайдың барлығын қарастырайық.
1.
Сипаттама теңдеуінің түбірлері таза жорамал,
.
Өтпелі процес бұл тұрақты амплитуда және жиілікке
ие
гармоникалық тербелістер. Ереше нүкте типі фокус немесе орталық деп
аталады. Фазалық траектория эллипс түріндегі жабық қисық және эллипс теңдеуімен
сипатталады.
|
МА(х0,у0) |
|
А |
|
В |
|
С |
|
D |
|
t |
|
x |
|
y |
|
MD |
|
x |
|
MC |
|
ME |
|
E |
|
MB |
10-2 сурет. Фокустың (орталықтың) өтпелі процесі және фазалық траекториясы
2.
Егер
сипаттама теңдеуінің түбірлері теріс нақты бөлікке ие комплексті
,
өтпелі процес өшетін тербелістер. Ерекше нүкте типі тұрақты фокус деп
аталады. Фазалық траектория спираль тәріздес логарифмдік қисықпен көрсетіледі.
|
х |
|
у |
|
A |
|
х |
|
t |
|
B |
|
C |
|
D |
|
E |
|
F |
|
MC |
|
ME |
|
MD |
|
MF |
|
MB |
10-3 сурет. Тұрақты фокустың өтпелі процес және фазалық траекториясы
3.
Сипаттама ттеңдеуінің
түбірлері оң нақты бөлікке ие комплексті
болуы
мүмкін, бұл жағдайда өтпелі процес тұрақсыз, тербелістер өсуші амплитудамен.
Ерекше нүкте типі тұрақсыз фокус деп аталады. Мұндай процестің фазалық
траекториясы уақыт өткен сайын координата басындағы ерекше нүктеден ауытқушы
оралып жатқан спираль.
|
х |
|
у |
|
A |
|
х |
|
t |
|
B |
|
C |
|
D |
|
E |
|
F |
|
MC |
|
ME |
|
MD |
|
MF |
|
MB |
10-4 сурет. Тұрақсыз фокустың өтпелі процесі және фазалық траекториясы
4.
Егер
сипаттама теңдеуінің түбірлері нақты теріс
болса,
онда бұл процес тұрақты апериодикалық процеске сәйкес. Ерекше нүкте типі
тұрақты түйін деп аталады. Өтпелі процестің барлық түрлері үшін фазалық
траекториялар уақыт өткен сайын координата басына жақындайды.
|
х |
|
у |
|
t |
|
1 |
|
2 |
|
1 |
|
у |
|
t |
|
х |
|
1 |
|
2 |
|
2 |
10-5 сурет. Тұрақты түйін өтпелі процесі және фазалық траекториясы
5.
Егер
сипаттама теңдеуінің түбірлері нақты оң
болса,
онда бұл жағдай тұрақсыз апериодикалық процеске сәйкес. Ерекше нүкте типі
тұрақсыз түйін деп аталады. Барлық өтпелі процестер үшін фазалық
траекториялар уақыт өткен сайын координата басынан алыстайды.
|
х |
|
х |
|
у |
|
у |
|
1 |
|
2 |
|
2 |
|
1 |
|
1 |
|
2 |
10-6 сурет. Тұрақсыз түйін өтпелі процесі және фазалық траекториясы
6.
Егер
сипаттама теңдеуінің түбірлері нақты, бірақ әр түрлі таңбаға ие
болса,
онда бұл жағдай тұрақсыз апериодикалық процеске сәйкес. Ерекше нүкте типі «ер
тоқым» деп аталады, ал фазалық жазықтықтағы асимптота сепаратриса деп
аталады. Барлық өтпелі процес түрлері үшін фазалық траектория уақыт өтуіне
байланысты бір координаталар бойынша координата басына ұмтылады, ал басқа
координаталар бойынша координаталар басынан алшақтайды.
|
у |
|
х |
|
у |
|
t |
|
t |
|
x |
10-7 сурет. «Ер тоқымның» өтпелі процесі және фазалық траекториясы
Шектеулі бір анықталған аймақтың ішіндегі түзу сызықты немесе ең болмағанда түзулендірілген жүйелердің барлық фазалық траекториялары мен кескіндерін түзу сызықты деп санаймыз. Мұндай аймақтың сыртында қисықсызықтылық күшінің әсерінен фазалық траекториялар сапа жағынан басқа сипаттамаға ие болуы мүмкін.